--- type: page id: principles lang: vi status: unverified canonical: https://tomola.org/principles original: https://tomola.org/principles.md --- # Các nguyên tắc của tomola Bản dịch máy chưa được kiểm tra tomola là nơi trao đổi suy nghĩ vượt qua ranh giới ngôn ngữ. Khi ngôn ngữ khác nhau, những gì người ta đã đọc và tiền đề của suy nghĩ cũng có thể khác nhau. tomola là nơi những khác biệt đó gặp nhau. Trên tomola, mỗi người có thể kiểm lại suy nghĩ của mình và nhận ra những cách nhìn mới. tomola không nhằm gom các ý kiến thành một sự đồng thuận duy nhất. Chúng tôi coi trọng việc những cách nhìn khác nhau được hiện ra cạnh nhau. Và chúng tôi coi trọng việc suy nghĩ thay đổi khi tiếp xúc với những cách nhìn đó. Trang này trước hết giải thích những gì bạn có thể làm trên tomola. Sau đó, trang giải thích lần lượt các nguyên tắc mà tomola giữ. ## 1. Những gì bạn có thể làm trên tomola - **Đọc, viết, trả lời.** Trên tomola, các bài luận, bài giải thích và những bài đọc khác xuất hiện dưới dạng bài đăng. Bạn có thể viết bài đăng bằng ngôn ngữ của mình. Bài đăng được dịch sang các ngôn ngữ khác. Bạn có thể đọc bằng ngôn ngữ của mình và tìm kiếm bằng ngôn ngữ của mình. Bạn có thể trả lời một bài đăng, dù bài đó viết bằng ngôn ngữ nào. Câu trả lời có thể ngắn. Tên người dùng của bạn hiện trên bài đăng và trả lời. Tên người dùng không cần phải là tên thật. - **Bấm “Có góc nhìn mới”.** Khi đọc một bài đăng và có được cách nhìn mới, bạn có thể bấm “Có góc nhìn mới”. Điều này khác với việc đồng ý hay không. Tên của người bấm không hiện ra. Thứ thấy được chỉ là số lượt. - **Hỏi lập trường, chọn lập trường.** Người đăng bài có thể hỏi lập trường của người đọc. Ví dụ, họ biến bài đăng “Tranh do AI tạo ra cũng có thể được gọi là nghệ thuật” thành bài đăng hỏi lập trường. Người đọc có thể chọn lập trường của mình trong “Đồng ý”, “Không đồng ý” và “Không bên nào”. Trên trang này, bài đăng hỏi lập trường được gọi là “câu hỏi”. - **Lập trường được đếm mà không nêu tên.** Thứ thành viên thấy được chỉ là số người đã chọn mỗi lập trường. Ai chọn lập trường nào không hiện trên màn hình mà người khác nhìn thấy, cũng không có trong dữ liệu mà AI đọc. Lập trường bạn đã chọn được giữ lại làm ghi chép của bạn, để sau này bạn có thể xem lại. Bên vận hành cũng không tra cứu ghi chép đó. Bạn có thể rút lập trường, cũng như xóa ghi chép, bất cứ lúc nào. - **Viết lý do, viết ý kiến phản đối.** Bạn có thể viết lý do cho lập trường của mình dưới dạng trả lời. Tên người dùng của bạn hiện trên trả lời. Khi bạn phản đối chính cách đặt câu hỏi, bạn có thể viết ý kiến phản đối đó dưới dạng trả lời. Bạn cũng có thể tự đăng một câu hỏi được đặt theo cách khác. - **Ai cũng có thể đọc. Khi viết, bạn đăng nhập.** Người không đăng nhập cũng có thể đọc bài đăng và bản dịch của bài đăng. Để viết, tìm kiếm, bấm “Có góc nhìn mới” và chọn lập trường, bạn cần đăng nhập. ## 2. Bản gốc là nền tảng - **Bài đăng được dịch sang tất cả các ngôn ngữ có thể dùng trên tomola.** Bản dịch do AI tạo ra. - **Bản dịch không thay thế bản gốc.** Bạn luôn có thể đọc bản gốc chỉ bằng một lần bấm. - **Mỗi ngôn ngữ có kiểm duyệt viên.** Họ sửa bản dịch trong ngôn ngữ đó, quyết định cách dịch các thuật ngữ và xử lý báo cáo. Bên vận hành nhờ người trong số các thành viên thuộc ngôn ngữ đó đảm nhận việc này. Bạn có thể phản đối quyết định của kiểm duyệt viên. - **tomola mở cho mọi ngôn ngữ.** Ngôn ngữ nào có người muốn tham gia thì đều thuộc phạm vi này. Nhưng để một ngôn ngữ dùng được, cần có kiểm duyệt viên ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ nào đã có kiểm duyệt viên thì sẽ lần lượt được mở để dùng. - **Có thể chỉ ra vấn đề của bản dịch.** Thành viên nào cũng có thể chỉ ra. Bản dịch bị chỉ ra được dịch lại. Nếu vẫn chưa ổn, kiểm duyệt viên ngôn ngữ đó sẽ sửa. - **Cách dịch các thuật ngữ được tập hợp trong bảng thuật ngữ.** Bảng này dành cho các thuật ngữ chuyên ngành (ví dụ “căn chỉnh (alignment)”). Thành viên nào cũng có thể đọc bảng thuật ngữ. Khi muốn thay đổi cách dịch, bạn có thể đề xuất bằng một bài đăng. Kiểm duyệt viên ngôn ngữ đó quyết định có chấp nhận hay không. Lịch sử thay đổi được công khai với thành viên. ## 3. Cách sắp xếp và đánh giá bài đăng trên tomola - **Quy tắc của mỗi cách sắp xếp là như nhau đối với mọi người.** Bạn là người chọn đọc theo cách sắp xếp nào. Chúng tôi không dùng thuật toán thay đổi thứ tự tùy theo từng người. - **Chúng tôi không đưa ra gợi ý chỉ nhằm giữ bạn ở lại lâu.** - **Không đánh giá con người bằng một điểm số gộp.** Chúng tôi không gộp nhiều chỉ số thành một điểm số, kiểu như “người này được bao nhiêu điểm”. ## 4. Giữ lập trường thiểu số và ý kiến phản đối ở nơi dễ thấy - **Lý do của mọi lập trường được liệt kê với cùng kích thước.** Trang của câu hỏi có một phần liệt kê lý do của “Đồng ý”, “Không đồng ý” và “Không bên nào”. Lý do của lập trường ít người chọn cũng hiện ra giống như lý do của lập trường nhiều người chọn. Lập trường chưa có lý do nào được hiển thị để trống. - **Không chọn các lý do để liệt kê theo số lượt “Có góc nhìn mới” nhiều hay ít.** tomola chọn bằng cách rút thăm, cố gắng để ngôn ngữ viết của các lý do không trùng nhau. Làm vậy để lý do của những người thuộc nhiều ngôn ngữ khác nhau cùng hiện ra. Trên cơ sở đó, những lý do có ít nhất một lượt “Có góc nhìn mới” được ưu tiên. - **Các lý do được liệt kê là như nhau đối với mọi người xem.** Chúng được thay đổi mỗi ngày một lần. - **Ý kiến phản đối câu hỏi cũng được giữ ở nơi dễ thấy.** Ý kiến phản đối cách đặt câu hỏi và các câu hỏi được đặt theo cách khác luôn được hiển thị trên trang của câu hỏi. ## 5. Người đăng chịu trách nhiệm về nội dung mình đăng - **Bạn có thể dùng tomola cùng với AI của mình.** AI của bạn là AI mà bạn thường dùng. Đó có thể là AI trò chuyện, AI tác nhân (agent, tức là AI nhận chỉ dẫn rồi thực hiện công việc), và cả những AI tự chủ hơn sẽ xuất hiện sau này. AI của bạn có thể đọc các bài đăng trên tomola. AI cũng có thể viết bản nháp và gửi vào nơi lưu bản nháp của bạn. Bản nháp không hiện với người khác cho đến khi bạn đăng. AI nào cũng dùng được. tomola không chỉ định một AI cụ thể nào. - **Tự viết hay viết bằng AI đều được.** Có dùng AI hay không, và đưa ra điều gì như suy nghĩ của chính mình, là do bạn quyết định. - **AI tham gia, nhưng không phải là thành viên.** AI có thể đọc, tìm kiếm, so sánh bản dịch với bản gốc và viết bản nháp. Một làng có thể có AI tên là Nushi, trả lời khi được gọi, kèm nguồn từ các bài đăng công khai của làng đó. Nhưng công bố dưới tên bạn, chọn lập trường, bấm “Có góc nhìn mới”, báo cáo vấn đề và nêu ý kiến phản đối là việc của các thành viên, là con người. Câu trả lời của AI không được tính là lập trường hay dấu “Có góc nhìn mới”. Chúng cũng không thay mặt ai quyết định suy nghĩ hiện tại của mọi người hay quan điểm của một không gian. - **Bài đăng mang tên bạn chỉ là những gì bạn đã kiểm tra.** Bản nháp do AI viết trở thành bài đăng của bạn khi bạn đã đọc và đăng nó. AI có thể đọc và viết, nhưng người chịu trách nhiệm là bạn. - **Không coi những gì AI đưa ra là đúng.** tomola cũng dùng AI để dịch, tìm kiếm và cho Nushi. Bản dịch, kết quả tìm kiếm và câu trả lời của Nushi được hiển thị rõ là của AI. Đó không phải là điều tomola công nhận là đúng. Chúng tôi cũng không để AI gom ý kiến của mọi người thành một. - **Ba điều sau đây do con người quyết định.** Hỏi điều gì. Lấy suy nghĩ nào làm ý kiến của mình. Quy tắc của tomola ra sao. Vì người đón nhận kết quả là con người. - **Bạn cũng có thể để AI của mình chọn xem nên đọc gì trước.** Ngay cả khi đó, bạn vẫn có thể đọc trực tiếp lý do của những người thuộc ngôn ngữ khác và những người có lập trường khác. ## 6. Không ai có thể đơn phương chi phối nơi này - **Bên vận hành.** tomola do AI Alignment Network (ALIGN), một tổ chức phi lợi nhuận tại Nhật Bản, vận hành. Bài đăng của bên vận hành không nhận được sự đối xử đặc biệt nào. - Bên vận hành, những người thuộc một ngôn ngữ nào đó, AI. Mục tiêu của tomola là không ai trong số này có thể đơn phương chi phối nơi này. - **Báo cáo và kiểm duyệt nội dung.** Khi cho rằng một bài đăng vi phạm quy tắc tham gia, thành viên có thể báo cho bên vận hành và kiểm duyệt viên ngôn ngữ của bài đăng đó. Chúng tôi gọi đây là “báo cáo”. Ai đã báo cáo không hiện với kiểm duyệt viên ngôn ngữ, cũng không có trong ghi chép công khai. Bên vận hành và kiểm duyệt viên ngôn ngữ có thể ẩn các bài đăng vi phạm quy tắc tham gia, như quấy rối hay thư rác, hoặc đình chỉ việc sử dụng. Chúng tôi gọi đây là “kiểm duyệt nội dung”. Ghi chép về hoạt động kiểm duyệt nội dung được công khai với thành viên. Quy tắc tham gia được tập hợp trên một trang khác với trang này. Trang đó đang được chuẩn bị. - **Phản đối kiểm duyệt nội dung.** Người bị áp dụng kiểm duyệt nội dung có thể nêu ý kiến phản đối. Ý kiến phản đối do người thẩm tra xem xét, không phải do người đã thực hiện kiểm duyệt nội dung. Nếu ý kiến phản đối được chấp nhận, kiểm duyệt nội dung sẽ bị hủy bỏ. Bên vận hành nhờ người không thuộc bên vận hành làm người thẩm tra. - **Phản đối nguyên tắc và quy tắc.** Khi phản đối những điều viết trên trang này (các nguyên tắc và quy tắc sắp xếp bài đăng), ai cũng có thể nêu ý kiến phản đối. Bạn cũng có thể phản đối quyết định của kiểm duyệt viên một ngôn ngữ về cách dịch. Những ý kiến phản đối này cũng do người thẩm tra xem xét. - **Xem xét lại.** Những điều viết trên trang này được xem xét lại theo thời hạn định trước. - **Quyền tự do rời đi.** Bạn có thể xóa bài đăng của mình bất cứ lúc nào. Bài đăng đã xóa, kể cả các bản dịch, sẽ không còn ai nhìn thấy. Bạn cũng có thể mang dữ liệu của mình đi và rời khỏi tomola. ## 7. Cách nêu ý kiến phản đối - Bạn có thể phản đối hoạt động kiểm duyệt nội dung qua đường liên kết trong thông báo về việc kiểm duyệt nội dung đó. - Nơi tiếp nhận ý kiến phản đối đối với nguyên tắc và quy tắc, và đối với quyết định về cách dịch, đang được chuẩn bị.